Stomen in de praktijk: zorg en tradities

Vulva stomen klinkt in Nederland voor veel mensen nieuw. Dat is het niet. Op deze pagina laten we zien hoe vulva stomen vandaag de dag een plaats heeft in de reguliere zorg.

Stomen in de hedendaagse zorg in Europa

Vulva stomen wordt toegepast in de reguliere zorg in Midden-Europa, rondom de geboorte.

In Duitsland, Oostenrijk en Zwitserland heet het een Dampfsitzbad: een dampzitbad, meestal met hooibloemen. Ook in Nederland kennen kraamverzorgenden het stoombad.

Alle voorbeelden hieronder gaan over de bevalling: de laatste weken van de zwangerschap, de ontsluiting en de kraamtijd. Rond de geboorte heeft stomen in de zorg een plek. Vrouwen stomen ook in andere fasen van hun leven, zoals rond de menstruatie en in de overgang. In de reguliere zorg zie je die toepassingen nog niet terug.

Wat hier staat, zijn beschrijvingen van de praktijk: voorlichting van ziekenhuizen, verloskundigen en kraamzorg.

Tsjechië: stomen op de verloskamer Ziekenhuisvoorlichting (2021–heden) · Hendrych Lorenzová (2021), Universiteit van West-Bohemen Wat vrouwen doen: zitten boven warme waterdamp met kruiden, voor en tijdens de bevalling en soms in de kraamtijd. Kort: in ongeveer dertig Tsjechische en tien Slowaakse kraamafdelingen van ziekenhuizen kunnen vrouwen stomen tijdens de bevalling. Wat er staat. Tsjechische ziekenhuizen beschrijven het stomen met kruiden in hun eigen voorlichting: voor de bevalling vanaf week 38, tijdens de eerste fase van de bevalling, en soms in de kraamtijd. Het universitair ziekenhuis van Hradec Králové biedt het aan op de verloskamer, net als onder meer de ziekenhuizen van Karlovy Vary, Opava, Nový Jičín, Valašské Meziříčí, Frýdek-Místek, Příbram, Domažlice en Havlíčkův Brod. Een leerboek voor verloskundigen van de Universiteit van West-Bohemen behandelt stomen voor, tijdens en na de bevalling. Het aantal van ongeveer veertig afdelingen is een opgave van het Tsjechische bedrijf Steamy (2023), dat de kruiden levert en het personeel opleidt. Wat zegt dit over vulva stomen. In een Europees land is stomen een gewone keuze op de verloskamer geworden, naast de reguliere zorg, gedragen door verloskundigen en doula's. → https://www.fnhk.cz/pgk/naparka · www.nemhb.cz/data_14/soubory/152.pdf · https://doi.org/10.24132/ZCU.2021.10774 (dit universitair leerboek waarin vulva stomen genoemd wordt is, is via de link linksboven te downloaden).

Zwitserland: in de voorlichting van ziekenhuizen Kantonsspital Baden · Spital Oberengadin · Geburtshaus St. Gallen Wat vrouwen doen: zitten boven de warme damp van hooibloemen in heet water, in de laatste weken van de zwangerschap. Kort: Zwitserse ziekenhuizen raden een hooibloemenstoombad aan in de laatste weken van de zwangerschap. Wat er staat. Het Kantonsspital Baden, een openbaar ziekenhuis, schrijft op zijn website dat een hooibloemendampzitbad vanaf week 38 zeer geschikt is om je op de bevalling voor te bereiden: het maakt het weefsel zacht en soepel. Het Spital Oberengadin in Samedan geeft er een informatieblad over mee: vanaf week 37, twee à drie keer per week, vijf à tien minuten, met de pan in de wc-pot. Niet bij een allergie voor grassen. Het geboortehuis in St. Gallen raadt aan om eerst met de hand te voelen hoe warm de damp is, en verkoopt de hooibloemen zelf. Wat zegt dit over vulva stomen. Dezelfde handeling als vulva stomen staat hier in gewone ziekenhuisvoorlichting, met duidelijke regels over timing en wanneer je het beter niet doet. → https://www.kantonsspitalbaden.ch/wissen/geburt, onder het kopje Alternative zur Massage · https://www.geburtshaus-sg.ch/heublumen-dampfsitzbad, een korte beschrijving hoe het in dit geboortehuis wordt gedaan.

Duitsland, Oostenrijk en Zuid-Tirol (Italië): een vast advies van verloskundigen
Verloskundigen, apotheken, Stadelmann, gezondheidsdienst Zuid-Tirol
Wat vrouwen doen: zitten boven de warme damp van hooibloemen in heet water, in de laatste weken van de zwangerschap.
Kort: in de Duitstalige landen hoort het hooibloemenstoombad al decennia bij de voorbereiding op de bevalling.
Wat er staat. Volgens het Duitse vakblad voor apothekersassistenten PTAheute (2025) raden verloskundigen in de laatste vier weken heel vaak een hooibloemendampbad aan, naast frambozenbladthee en perineummassage. Verloskundigen beschrijven het vanaf week 38, één à twee keer per week, en vanaf de uitgerekende datum zo vaak als je wilt. De uitgeverij van het bekendste Duitse adviesboek voor verloskundigen, Die Hebammen-Sprechstunde van Ingeborg Stadelmann, gaf in 2023 ook een praktijkboek over het dampzitbad uit. In Oostenrijk verkoopt een apotheek in Wels hooibloemen voor het dampzitbad. Ze noemt die beproefd in de verloskundige zorg, raadt het aan vanaf week 38, één keer per week, en waarschuwt dat de damp niet te heet mag zijn. In Zuid-Tirol, de Duitstalige provincie in Noord-Italië, beschrijft de gezondheidsdienst van de provincie het hooibloemenzitbad met damp in haar eigen voorlichting, niet vóór week 35.
Wat zegt dit over vulva stomen. De hooibloemen komen uit de volksgeneeskunde van de Alpen. Via Kneipp en de verloskunde is het stoombad in de hele Duitstalige zorg terechtgekomen. De naam maakt daarbij verschil. De Apotheken Umschau legt uit hoe je een hooibloemenzitbad doet, en waarschuwt op dezelfde plek tegen yoni steaming. Dezelfde handeling is onder de ene naam het advies van de verloskundige en wordt onder de andere een trend genoemd.
→ https://www.ptaheute.de/meine-ptaheute/2025/pta-5-2025/geburtserleichternde-massnahmen-gut-vorbereitet-in-den-endspurt · https://www.babyartikel.de/magazin/das-heublumendampfbad-zur-geburtsvorbereitung · https://www.nordshop.at/de/shop/heublumen.html

Nederland: het kamillestoombad in de kraamweek Opleiding Natuurlijke Kraamzorg · kraamzorgaanbieders Wat vrouwen doen: zitten boven de warme damp van kamille in heet water, in de kraamweek. Kort: in Nederland zetten kraamverzorgenden een kamillestoombad klaar als een kraamvrouw een ontsteking dreigt te krijgen. Wat er staat. Kraamverzorgenden met de opleiding Natuurlijke Kraamzorg zetten bij een dreigende blaas- of baarmoederontsteking, of bij hechtingen die slecht genezen, een kom met kamille en heet water in de toiletpot. De kraamvrouw zit er tien à vijftien minuten boven, met een badlaken om de heupen, twee keer per dag. Het mag warm voelen, maar niet branden. De opleiding bestaat ruim tien jaar; De Hogeschool Leiden onderzocht in 2022 wat natuurlijke kraamzorg voor moeders en kraamverzorgenden betekent. Wat zegt dit over vulva stomen. Ook in Nederland is zitten boven kruidendamp niet nieuw. De oudste Nederlandstalige beschrijving van deze toepassing vonden we terug in een document uit de 15e eeuw. Het gebeurt in de kraamweek, door gediplomeerde kraamverzorgenden, en wel met een doel dat dicht ligt bij dat van tradities elders: een ontsteking na de bevalling voorkomen. → https://kraamcentrumdat.nl/natuurlijke-kraamzorg

Waarvoor vrouwen stomen

In de zorg ligt stomen vooral rond de bevalling. In de praktijk komen vrouwen in alle fasen van hun leven: bij ons, en bij andere aanbieders in Nederland. Dit zijn de redenen die wij het vaakst horen.

• Menstruatie. Bij menstruatiepijn, een onregelmatige cyclus of veel bloedverlies.

• Kinderwens. In de periode voor de eisprong, als moment van warmte en aandacht voor het bekken.

• Zwangerschap en bevalling. Vanaf week 15, en als voorbereiding in de laatste weken.

• Na de bevalling. In de kraamtijd en de maanden daarna, als onderdeel van het herstel.

• Overgang en daarna. Bij droogte, en omdat vrouwen merken dat het contact met hun lichaam en de zin in intimiteit terugkomen.

• Ontspanning. Veel vrouwen ervaren het dampbad als ontspannend en rustgevend voor hun zenuwstelsel.

Tradities buiten Europa

Etnobotanisch onderzoek beschrijft waar, hoe en waarom vrouwen stomen.

Bakera in Indonesië Zumsteg & Weckerle (2007) · Journal of Ethnopharmacology Wat er onderzocht is: een kruidenstoombad voor het hele lichaam na de bevalling, beschreven uit gesprekken. Kort: een kruidenstoombad na de bevalling, met 60 plantensoorten. Wat is gedaan. Gesprekken met 14 vroedvrouwen en 166 moeders op Noord-Sulawesi. Wat kwam eruit. Acht van de tien meest genoemde planten bevatten etherische olie en worden ook als keukenkruid gebruikt. De auteurs beoordelen bakera als effectief en veilig. Wat zegt dit over vulva stomen. Wat zegt dit over vulva stomen. Dit is vulva stomen zoals het in een levende traditie wordt gedaan, door vroedvrouwen beschreven en door onderzoekers gedocumenteerd. Het oordeel van de auteurs is gebaseerd op de beschreven praktijk, in samenspraak met artsen. → https://doi.org/10.1016/j.jep.2007.01.016

Stoomsauna en kruiden na de bevalling in Laos De Boer, Lamxay & Björk (2011) · BMC Complementary and Alternative Medicine Wat er onderzocht is: een stoomsauna met kruiden na de bevalling, beschreven uit gesprekken, en in het laboratorium zijn de vluchtige componenten van die kruiden onderzocht. Kort: traditie en scheikunde samen. Wat is gedaan. 65 gesprekken met vrouwen in 15 dorpen, en een analyse van de etherische oliën van de belangrijkste kruiden. Wat kwam eruit. De oliën bevatten stoffen als kamfer, borneol en linalool, die bacteriën remmen en pijn en ontsteking kunnen verminderen. Wat zegt dit over vulva stomen. De onderzoekers vinden het aannemelijk dat juist het ondersteunen van het gebied rond vagina en anus met kruidendamp een zinvolle toepassing van deze planten is. → https://doi.org/10.1186/1472-6882-11-128