Over vulva stomen lees je twee soorten verhalen. Aan de ene kant beloften: stomen zou de baarmoeder reinigen, ontgiften of alles in balans brengen. Aan de andere kant waarschuwingen: stomen zou gevaarlijk zijn, de flora verstoren en infecties veroorzaken. Beide verhalen gaan vaak uit van aannames die niet kloppen. Hieronder zetten we de meest voorkomende op een rij, met wat er wel bekend is. Daarna de onderzoeken waar het om gaat.

Vier misverstanden

"Stomen maakt de vagina schoon." Nee. De vagina maakt zichzelf schoon, daar hoef je niets voor te doen. Bij stomen zit je boven warme damp. De warmte komt bij de vulva, de buitenkant. Dat ontspant en zorgt voor meer doorbloeding. Er wordt niets weggespoeld en niets ontgift.

"Stomen is hetzelfde als spoelen." Nee. Bij spoelen gaat er water, zeep of een middel ín de vagina. Dat kan de goede bacteriën wegspoelen. Bij stomen gaat er niets in de vagina. Je hangt boven de warme waterdamp. Toch worden die twee in waarschuwingen vaak op één hoop gegooid.

"Van stomen krijg je infecties." Dat is onderzocht in Suriname en Oeganda. Vrouwen die stoomden, hadden niet vaker chlamydia of bacteriële vaginose dan vrouwen die niet stoomden. Of stomen de flora juist helpt, weten we nog niet. Dat is nog niet goed onderzocht. En waar zouden infecties vandaan moeten komen als het water gekookt is en het materiaal schoon, en je bovendien nergens mee in contact komt?

"Stomen is gevaarlijk heet." Damp van kokend water kan je verbranden. In de medische literatuur is dat precies één keer beschreven (zie Robert hieronder). Dat ene geval wordt sinds 2019 steeds weer aangehaald als bewijs dat stomen gevaarlijk is. Het was een uitzonderlijke situatie: een vrouw met een zeer ernstige baarmoederverzakking, waarbij de baarmoedermond buiten het lichaam lag, zat twee dagen twintig minuten boven kokend water. Zo stoomt niemand die weet hoe het moet. Bij goed stomen voelt de damp aangenaam warm, nooit heet, en is hij aan de vulva niet warmer dan ongeveer 41 graden. Het gevaar zit in hoe je stoomt. Wij raden bij een vierde graads baarmoederverzakking aan eerst je gynaecoloog op te zoeken.

Hoe wij veilig werken

In onze werkwijze voelt de damp aangenaam warm en komt hij bij de vulva niet boven ongeveer 41 °C. Bij een klacht waarvan nog niet duidelijk is wat er speelt, zoals een verzakking, laat je dat eerst uitzoeken voordat je gaat stomen. In de eerste vijftien weken van een zwangerschap stoom je niet, en bij een kinderwens stoom je tot de dag voor de eisprong.

Ben je medisch professional en heb je vragen? Neem gerust contact met ons op.

Hoe de vraag het antwoord kleurt

Wat een onderzoek vindt, hangt af van wat de onderzoekers vragen. Bij vulva stomen begint onderzoek nog vaak met de verwachting dat het niet werkt of schadelijk is. We zien dat echter niet terug in de resultaten van de onderzoeken naar de warme waterdamp versie van vulva stomen, die vorm die wij inzetten. Maar die verwachting bepaalt wel hoe het onderzoek wordt opgezet, en daarmee wat het kan laten zien. Drie dingen zie je steeds terug.

Stomen op één hoop met andere praktijken. In waarschuwingen, en soms ook in onderzoek, valt stomen onder dezelfde noemer als spoelen, middelen inbrengen of de vagina drogen. Vindt men dan een verband met infecties, dan lijkt het of stomen schaadt, terwijl het om iets heel anders gaat. Wie wil weten wat vulva stomen doet, moet vulva stomen apart bekijken.

Eén geval wordt een regel. Een beschrijving van één patiënt laat zien dát iets kan gebeuren. Niet hoe vaak, en niet waardoor. Toch wordt het ene geval van brandwonden (Robert, hieronder) al jaren aangehaald alsof het iets zegt over vulva stomen in het algemeen.

Alleen schade meten. Wie verwacht dat stomen hooguit kan schaden, is op zoek naar schade. Wat vrouwen zelf als reden noemen, zoals warmte, minder pijn of ontspanning in het bekken, wordt dan niet gemeten. Zo'n onderzoek kan niet laten zien dat stomen iets oplevert, alleen of het schaadt.

Dat onderzoek tot nu toe geen schade vindt, bewijst nog niet dat stomen altijd veilig is. Vaak stoomden er te weinig vrouwen om iets te kunnen zien. En verwachtingen spelen aan twee kanten: wij hebben er ook belang bij dat stomen werkt, en dat zeggen we eerlijk. Juist daarom willen we onderzoek dat stomen bekijkt zoals vrouwen het doen, met de uitkomsten die zij zelf belangrijk vinden.

De onderzoeken

Brandwonden bij een verzakking: één geval, vaak aangehaald Robert (2019) · Journal of Obstetrics and Gynaecology Canada Wat er onderzocht is: één vrouw met een ernstige baarmoederverzakking die boven kokend water zat. Kort: het enige beschreven geval van brandwonden door stomen. Het wordt steeds weer gebruikt als voorbeeld, maar het is geen voorbeeld van gewoon stomen. Wat is beschreven. Een vrouw van 62 had een zeer ernstige verzakking: haar baarmoedermond lag buiten het lichaam. Op advies van een behandelaar, een Chinese kruidengeneeskundige, zat ze twee dagen twintig minuten boven kokend water. Ze liep tweedegraads brandwonden op aan de baarmoedermond en de vaginawand. Waarom dit niet representatief is. Kokend water, geen afstand, en slijmvlies dat buiten het lichaam lag en de damp rechtstreeks opving. Dat is een combinatie die bij goed stomen niet voorkomt. De arts die het beschreef, schreef zelf dat het de eerste vastgelegde brandwond door stomen was. Toch ging het geval de hele wereld over, en het duikt nog steeds op in waarschuwingen tegen stomen. Wat zegt dit over vulva stomen. Dat temperatuur en afstand ertoe doen, en dat je een klacht als een verzakking eerst laat uitzoeken, en dat je zelf moet voelen of de temperatuur geschikt is. Over het stomen zoals de meeste vrouwen het doen, zegt het weinig. → https://doi.org/10.1016/j.jogc.2018.07.013

Inwendige en uitwendige verzorging Hilber e.a. (2010) · PLoS ONE
Wat er onderzocht is: wat vrouwen in de vagina doen: spoelen, middelen inbrengen en middelen innemen die op de vagina moeten werken. Stomen viel er bewust buiten.
Kort: een veel aangehaald overzicht over inwendige praktijken. Over stomen zegt het niets.
Wat is gedaan. Een overzicht van eerder onderzoek naar de vraag of inwendige praktijken samenhangen met vaginale infecties en hiv. Uitwendige verzorging, zoals wassen, stomen en iets op de vulva smeren, telde niet mee.
Wat kwam eruit. Inwendige praktijken beschermden niet tegen infecties of hiv, en sommige zouden schadelijk kunnen zijn.
Wat zegt dit over vulva stomen. Niets, in welke richting ook. De onderzoekers hielden stomen er juist apart van. Wie dit onderzoek aanhaalt als waarschuwing tegen stomen, haalt twee verschillende dingen door elkaar.
→ https://doi.org/10.1371/journal.pone.0009119